Skip to main content

Ecology: Calque of German Ökologie (coined by Ernst Haeckel), from Ancient Greek οἶκος (oîkos, “house”) + -λογία (-logía, “study of”). By surface analysis, eco- +‎ -logy. The study of the relationships between living organisms, including humans, and their physical environment.

Arcology: Blend of architecture +‎ ecology, the term coined by Italian architect Paolo Soleri in 1969

Verticalism: Designing in terms of proportion, links, and exchange; associating vertical and horizontal, interior and exterior, proposing a topological tension inverting the logics of traditional and even original skyscraper knowledge, the term underlined by Abalos+Sentkiewicz

Thermodynamic materialism: It is the optimal form of expression ideally constituted as an assembly of natural & artificial, visible & invisible materials combined in a performative system of maximum compatibility and, therefore, minimum complexity, the term stated by Abalos+Sentkiewicz

Socio-ecological; Consists of a biogeophysical unit and its associated actors which are complex, adaptive, and delimited by spatial or functional boundaries surrounding particular ecosystems and their context problems

Sources: Oxford Languages Dictionary

Wikipedia

Essays on Thermodynamics: Architecture and Beauty

Şehirler giderek daha karmaşık yapılar haline geliyor ve bu durum tasarımcıları, mimarları, şehir plancılarını, karar vericileri veya yatırımcıları her zamankinden daha fazla zorluklarla mücadele etmeye zorluyor. Kentlerdeki nüfus her geçen dakika artarken, bu da Dünya'yı her zamankinden daha fazla insan egemen bir yer haline getiriyor.1

Dolayısıyla, bu kentleşme süreci modern toplumları ve kültürleri tanımladığı ölçüde, yaşam kalitesini de etkiler ve çeşitli şekillerde çevresel ve ekolojik değişim yaratır.2,3

Mastenbroek'in geniş kapsamlıdig it”Mastenbroek'in geniş kapsamlı “dig it” kitabında belirttiği gibi; “Klasik Antikite, Aydınlanma ve Modernizm ile insanoğlu zaman zaman kendisini doğadan uzaklaştırmış, sistemlerini, düzenini ve hiyerarşisini kendisi tanımlayarak doğadan soyutlamıştır. Ancak bazı zamanlarda, ritüel ve din için doğaya tutunmuş, korunaklı yaşam alanları için topografyaya sırt dayamış ve özellikle günümüzde de ekolojik dengeyi bulmak adına bağlantılar aramıştır”.4 (Bknz: Frank Lloyd Wright, Fallingwater, Pennsylvania, ABD)

Bilindiği üzere insanlar, daha geniş doğal ortamlara bireysel, insan yapımı yapıları yerleştirerek yakın çevrelerini inşa ederler. Doğanın en uygun başlangıç noktası zemini olduğunu kabul eder veya varsayar ve bundan en iyi şekilde yararlanmanın yollarını ararlar. Bu zeminin artık özgün çevre olmadığı ve ondan önceki tüm bireysel, büyük-küçük yapılaşmalardan oluşan insan yapımı bir toplam olduğu anlaşıldığında ise bile yerleşme yaklaşımı değişmeden kalır, devamı süregider.5

Ancak, yerleşme yöntemlerimiz, yapılaştığımız alanlar ve tabii ki işlevleri değişiyor, bu nedenle, yapılı çevrede halihazırda mevcut olan alanların efektif şekilde kullanılması en stratejik adım gibi gözüküyor. Gerçekten de kentlerimiz de artık çok kısıtlı yaşanabilecek alanlar mevcut ve kalan bu alanların sürdürülebilir ve dirençli şekilde gelişmesi gerekmektedir. Bu anlamda Verticalism kentsel çevrede potansiyel, işlevsel, ekolojik, kültürel ve estetik rolleri üstlenen, sürdürülebilir ve dirençli kentsel gelişme için kilit bir stratejik kavram haline gelen çözüm odaklı yaklaşımlardan biri olarak ortaya çıkmıştır.

Fakat bir yandan, Verticalismkavramından bahsederken, bunun çok yüksek veya uzun anlamında değil, geleneksel yerleşme biçimlerinin -cave- güçlü yönleri ile yeryüzünün işlevsel enfrastrüktürünün yeniden irdelendiği, bunları besleyen farklılıkları maksimize eden ve pozitif anlamda kutuplaştıran bir anlayıştan bahsetmiştir.6

Dolayısıyla, bu şu anlama gelir ki bizler Verticalism kavramını bir dogma olarak değil, mekânı verimli kullanmak adına geçmişin bilgeliği olarak içselleştirmeliyiz. Diğer bir deyişle dikey ve yatayda tasarlamak, iç mekân – dış mekân dengesini kurmak, topolojik bir gerilim önermek, enerji ve toprak ile ekoloji ve mimari arasında bağlantı oluşturmaktır.7

Dongton Eco-City, Şanghay, Çin; Cosanti Foundation, Arcosanti, Arizona, ABD; GAD, Cappadocia Spa Hotel, Kapadokya, Türkiye) Mimari ve ekolojinin harmanlandığı bu dikotomi, Paolo Solari'nin Arkoloji konseptinde önemli ölçüde bahsedilmiştir. Bu füzyon; “doğada, organizmaların geliştikçe karmaşıklıklarının arttığı ve daha da kompakt bir sistem haline geldiğini vurgular. Kent ve yapılı çevre de bu perspektifte gelişmeli ve holistik bir sistem olarak işlevselleşmelidir.”8

Dongton Eco-City, Şanghay, Çin; Cosanti Foundation, Arcosanti, Arizona, ABD; GAD, Cappadocia Spa Hotel, Kapadokya, Türkiye) Mimari ve ekolojinin harmanlandığı bu dikotomi, Paolo Solari'nin Arkoloji konseptinde önemli ölçüde bahsedilmiştir. Bu füzyon; “doğada, organizmaların geliştikçe karmaşıklıklarının arttığı ve daha da kompakt bir sistem haline geldiğini vurgular. Kent ve yapılı çevre de bu perspektifte gelişmeli ve holistik bir sistem olarak işlevselleşmelidir.” Mimari ve ekolojik nosyonların bütünleşik bir süreç olarak benimsenmesi, günümüz şehirlerinin kaotik, karmaşık ve çözülemez sorunlarına da çözüm odaklı çerçevelerle yaklaşmamızı sağlayacaktır. Örneğin Arcology bu noktada bizlere kültürel ve çevresel dengenin korunduğu, ekolojik detayların ekosistem hizmetlerini yeniden dengelemek adına ana itici güç olduğu ve düzensiz kentsel yayılmanın daha bütüncül, çok boyutlu şehirler biçiminde temelde yeniden ele alınması ihtiyacının olduğunu hatırlatmıştır. Öte yandan, Mastenbroek “dig it! – Building Bound to the Ground adlı kapsayıcı kitabında vurgulandığı üzere, peyzajı yeniden inşa etmenin yolunu vurgulamıştır.9

Yine buna paralel olarak, disiplinler arası bir yaklaşım ve kavram olması açısından da Arcology karmaşık, küresel ve kentsel engellere daha derin bakış açısıyla yaklaşmamızı önerir.10

Abalos'un kitabında altının çizildiği Claude Lévi-Strauss tarafından belirtilen manifesto ise kentlerin, biyolojik prokreasyonu, organik evrimi, estetik yaratılışı ve en önemlisi ekolojik iyileştirmeyi kışkırtmak adına için doğa ve yapay nosyonların eklemlendiği konumu vurgular. Abalos’un Verticalism kavramına ek olarak ve Thermodynamic Materialism kavramını da bu fenomolojiye entegre etmesi dikkate değer yenilikçi bir bakış açısıdır.11

Bu nedenle inanıyoruz ki; disiplinler arası fikirler, özellikler, bilgiler, bunların sentezi ve aynı zamanda doğa-temelli yaklaşımlar, iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve niteliksiz yapılaşma gibi küresel düzeydeki problemleri ekoloji-bazlı bir gelecek kurmak ve dönüştürmek adına olası çözüm yolları için temel sağlayabilir. Sonuç olarak, yıllar önce mevcudiyetinin var olduğu, mimari ve ekolojinin doğa-temelli hibrit eklemlenmesi, küresel değişimde ortaya çıkan bu tarz yaşam alanlarımızı olumsuz yönde etkileyen problemlere çözümler aramak adına yeniden gözden geçirilmelidir.

Kaynaklar

  1. Berkes, F., Colding, J., & Folke, C. (Eds.). (2008). Navigating social-ecological systems: building resilience for complexity and change.
  2. Grimm, N. B., Redman, C. L., Boone, C. G., Childers, D. L., Harlan, S. L., & Turner, B. L. (2013). Viewing the urban socio-ecological system through a sustainability lens: Lessons and prospects from the Central Arizona–Phoenix LTER program.
  3. Caniglia, B. S., Vallée, M., & Frank, B. F. (Eds.). (2017). Resilience, environmental justice, and the city.
  4. Mastenbroek, B., Baan, I., Deursen, M & V., Mecredy, E., SeARCH. (2021). Dig it! Building Bound to the Ground.
  5. https://www.organism.earth/library/document/arcology#p1-ch20
  6. Iñaki, A., & Snetkiewicz. R., Essays on Thermodynamics: Architecture and Beauty. (2015).
  7. Iñaki, A., & Snetkiewicz. R., Essays on Thermodynamics: Architecture and Beauty. (2015).
  8. https://www.arcosanti.org/history/
  9. Mastenbroek, B., Baan, I., Deursen, M & V., Mecredy, E., SeARCH. (2021). Dig it! Building Bound to the Ground.
  10. https://www.organism.earth/library/document/arcology#p1-ch20
  11. Iñaki, A., & Snetkiewicz. R., Essays on Thermodynamics: Architecture and Beauty. (2015).

Resim Kaynakları: 1,3) Arcology: The city in the image of Man, 2) Frank Lloyd Wright Foundation, 4) GAD

TR